سروده‌هايی درباره‌ نوروز از شاعران بنام ايران از گذشته تا امروز

 

اشعارى که در اين بخش مي‌آيد، سروده‌هايى است در باره‌ى نوروز، از گذشته تا امروز. شعراى ديرين باسبک کهن و شعراى معاصر با شيوه‌ى سرايش نوين. موضوع اساسى اين اشعار، «نوروز» و «بهار» است.

سيمين بهبهانى
ســـوار خواهـــد آمد، ســــــــراى رُفت‌و‌رو کن
کلوچــــه بــــر سبدنه، شـــراب درسبـــو کن
زشست‌و شـــوى باران، صفــاى گل فـــزون‌تر
کنار چشمه بنشين، نشاط شست‌و شو کن
جليقـــــه‌ى زرى را زجامــــــه‌دان بــــــــرآور
گَرَش رسيده زخمي، به‌چيرگى رفو کن
ز پول زر، به گردن ببند طوقي؛ اما
به سيم تو نيرزد، قياس با گلوکن
به هفت رنگ شايان، يکى پرى بياراى
ز چارقـــد، نمايان دو زلف از دو ســـو کن
ز گوشه‌ى خموشي، سه‌تار کهنه برکش
ســـرودى از جوانى بـــه پرده جستجو کن
چـــه بود آن ترانــــه؟ بلي، بـــــــه يادم آمد:
تـــــرانه‌ى «زدستم گلى بگيـــــــر و بو کن...»
سکوت سهمگيــــــن را ازين ســـــــرا بتـــــاران
بخــــوان، برقص، آري، بخنـــــد و هاى و هو کن
ســـــوار چون درآيــــــد در آستــــــــان خانــــــــه
گلــــــــى بچيــن و، با دل، نثــــــــــــار پاى او کن
ســـــــوار در ســــــرايت، شبى بــــــــه روز آرد
دهــــــد به هرچه فرمان، سر از ادب فروکن!
سحر که حکم قاضى رود به سنگسارت،
نماز عاشقى را با خون دل وضو کن...
***

جامه‌ى عيد
سيمين بهبهانى
سرخوش و خندان زجا برخاستم
خانــــه را همچــون گلى آراستم
شمع‌هاى رنگ رنگ افــــــروختم
عود و اسپند اندر آتش سوختم
جـــلوه‌دادم هـــر کجا را با گلى
نرگسى يا ميخکى يا سنبلى
کودکم آمد به بر خواندم ورا
جامه هاى تازه پوشاندم ورا
شادمان رو جانب برزن نهاد
تا بداند عيد، ياران را چه داد
ساعتى بگذشت و بازآمد ز در
همچو طوطى قصه‌ساز آمد ز در
گفت: «مادر! جامه‌ام چرکين شده
«قيــــرگون از لکــــــــه‌هاى کين شده
«بس که بر او چشم حسرت خيره شد
«رونقش بشکست و رنگش تيــــره شد
«هـــــر نگاه کينه کـــــز چشمى گسست
«لکـــه‌اى شــــــــد روى دامانــــم نشست
«از حسد هــــــــرکس شــــرارى بــــرفروخت
«زان شـــرر يک گوشـــه از اين جامه سوخت
«مانــــد بــــــر اين جامــــــه، نقش چشمشان
«کينـــــه و انــــدوه و قهـــــر و خشمشــــــــتتان»
گفتمش: «اين گفتـــــه جــــــــز پنـــــدار نيست»
گفت:«مـــــــادر! ديـــــــــده‌ات بيــــــــــــدار نيست
«جامـــــه را تنها نــــه، جان فرســـــــــوده شــد
«بس کــــه با چشمان حسرت ســــــوده شــد
«از چـــه رو خـــواهى کــــه من با جامـــــه‌اى
«افکنـــــــــم در بــــــــرزني، هنگامـــــــــه‌اى
«جلـــــوه در اين جامــــــه آخــــر چون کنم
«کز حســــد در جـــام خلقى خـــون کنم
«شـــــرمم آيد من چنين مست غـــــــرور
«ديگــــران چــــــون شاخه‌ى پاييز، عـــور
«همچــــو ماهى کش نباشد هاله‌اى
«يا چـــوشمعــــى کــــو ندارد لاله‌اى
«بر تنـــم اين پيرهن ناپاک شـــــــد
«چون دل غمديدگان صد چاک شـد
«يا مـرا عريان، چـــــو عريانان بساز
«يا لباسى هـــــــم پى آنان بساز»
اين سخن گفت و در آغوشــم فتاد
کاکلش آشفت و بر دوشـــــــم فتاد
اشک من با اشک او آميخت، نــرم
بوسه‌هايم بـــر لبانش ريخت، نــرم
گفتمش: «آنان که مال اندوختنـــــد
«از تو کاش اين نکته مي‌آموختنــــد
«کاخشان هـــــرچند نغز و پُربهاست
«نقش ديوارش زخشم چشمهاست
«گــــر شـــرابى در گلوشان ريختــــه
«حســـرت خلقى بــــدان آميختـــــه
«شــــاد زي، اى ــودک شيــرين من
«اى رخت باغ و گـــل و نســرين من!
«از خــــــدا خواهــــم برومندت کنــــد
«ســــــربلنـــد و آبرومنــــــــدت کنــــد
«ليک چون سرسبز شمشادت شود
«خـــود مبـــــادا نـــرمى از يادت شود
«گـــــر ترا روزى فلک سرپنجـــــــه داد
«کس زنيــــــرويت مبـــــادا رنجه باد!»
***

نوروز
پروين اعتصامى
سپيـــــده‌دم، نسيمى روح پــــــــــرور
وزيــــــد و کـــــــــرد گيتى را معنبـــــــر
تـــو پنــــــدارى زفـــــروردين و خــرداد
بـــــــه باغ و راغ، بُــــــد پيغـــــــام‌آور
به رخسار و به تن، مشاطه کــــردار
عـروســـان چمـــن را بست زيــور
گرفت از پاي، بندِ سرو و شمشاد
سترد از چهره، گرد بيد و عرعر
ز گــــوهر ريزى ابر بهـــــــــار
بسيط خـــــاک شـــد پر لؤلؤ تــــر
مبـــــــارکبـاد گـــــويان، درفکندنـد
درختـــان را بــــه تارک، سبـــــــز چــــادر
نمــــــاند انـــدر چمن يک شــاخ کـــــان را
نپـــــــوشاندنـــد رنگين حُلــــــــه در بـــــر
زبس بشکفت گــــوناگـــــون شکوفــــــه
هــــوا گرديـــــد مشکيــــــن و معطـــــــر
بسى شـــــد، بر فــــراز شاخســـــاران
زمــــــرّد، همســـــــر ياقوتِ احمـــــــر
به تن پوشيد، گــل استبرق ســـــــرخ
بــــه بر بنهـــاد نـــــــرگس، افســـر زر
بهـــــاري‌لعبتان، آراستـــــــــه چهـــر
بــــــه کـــردار پريــــــــرويان کشمــــر
چمن، با سوسن و ريحــــان منقش
زمين، چون صحف انگليون مصـــور
در اوج آسمان، خـورشيد رخشان
گهى پيــــدا و ديگــر گه مضمّــــر
فلک، از پست‌راييهــــا مبــــرا
جهـــــان زآلوده ‌کاريها مطهر
***

تهنيت صبا
حافظ
صبا به تهنيت پير مى فروش آمد
که موسم طرب و عيش و ناز و نوش آمد
هوا مسيح نفس گشت و خاک، نافه‌گشاى
درخت سبـــز شــــد و مرغ در خـــــــــروش آمد
تنــــــور لاله چنان بــــــرفــــــروخت باد بهـــــــار
که غنچه غرق عرق گشت و گل به جوش آمد
به گوش هوش نيوش از من و به عشرت کوش
کــه اين سخن، سحر از هاتفم به گوش آمد
چه جاى صحبت نامحرم است مجلس انس
سر پياله بپوشان که خرقه‌پوش آمد
***

بهار و گل
حافظ
بهار و گل طرب‌انگيز گشت و توبه‌شکن
به شادى رخ گـــل، بيخ غــــم ز دل برکن
رسيــــد باد صبا، غنچــــــــه در هــــــوادارى
ز خــــود برون شــد و بر خود دريـــد پيراهن
طـــريق صدق بيامـــــوز از آب صــــــافى دل
بــــــه راستى طلب آزادگــــى ز ســـــرو چمن
ز دستبــــرد صبا گــــــرد گــــل کــــلاله نگـــــــر
شکنـــج گيسوى سنبل ببين به روى سمن
عروس غنچه رسيد از حرم به طالع سعد
به عينه دل و دين مي‌برد به وجه حسن
سفيـــــــــــر بلبل شوريده و نفير هزار
براى وصل گـــل آمد برون ز بيت حـــزن
حديث صحبت خوبان و جام باده بگو
به قول حافظ و فتوى پير صاحب فن
***

رسيد مژده
حافظ
رسيد مژده که آمد بهار و سبزه دميد
وظيفه گر برسد مصرفش گل است و نبيد
صفيــر مرغ برآمــــد، بط شـــــراب کجاست
فغان فتـــاد بـــه بلبل، نقاب گــل که کشيد
زميــوه‌هــــاى بهشتى چــــه ذوق دريابــــــد
هـر آن که سيب زنخــدان شاهــدى نگـــزيد
مکن ز غصــه شکــايت که در طريق طلب
به راحتى نرسيد آن که زحمتى نکشيد
ز روى ساقى مهوش گلى بچين امروز
که گرد عارض بستان خط بنفشه دميد
چنان کرشمـــه‌ى ساقى دلم زدست ببرد
که با کسى دگرم نيست برگ گفت وشنيد
من اين مرقع رنگين چــو گل بخواهم سوخت
کــه پير باده‌فـــــروشش به جرعه اى نخريد
بهــــار مي‌گــــذرد دادگستـــــــرا دريــــــاب
که رفت موسم و حافظ هنوز مى نچشيد
***

نوروز شاعر
قا‌آنى
عيــــد شد ساقى بيا در گردش آور جــــام را
پشت پا زن دور چــــرخ و گــــــردش ايــــام را

سين ساغر بس بود اى يار ما را روز عيد
گو نباشد هفت‌سين، رندان دردآشام را

خلق را بر لب حديث جامــه‌ى نو هست و من
از شـــراب کهنـــه مي‌خــواهم لبالب جـــام را

هر کسى شکر نهد بر خوان و برخواند دعا
من زلعل شکـــــرينت طالبـــم دشنــــام را

هرکسى را هست سيم و دانه‌ى گندم به دست
مايلم من دانـــــه‌ى خال تــــو سيــــم‌انــــــدام را

سير بر خوان است مردم را و من از عمر سير
بي‌دلارامى کــــه بـــــرده‌ست از دلــــم آرام را

پستـــه و بــــادام، نقل روز نـــــوروز است و من
با لب و چشمت نخواهــــم پسته و بــــــادام را

عود اندر عيد مي‌سوزد و من نالان چو عود
بي‌بتى کـــــز خال هنـــدو، ره زند اسلام را

يکــدگر را خلق مي‌بوسند و من زين غم هلاک
کــــز چه بوسد ديگرى آن شوخ شيرين‌کــام را؟

سرکه بر دستار خوان خلق و همچون سرکه دوست
مي‌کنـــــــد با مـــــا تـــــرش، رنگيــــن‌رخ گلفـــــام را
***

نوروز
خيام
برچهــــره‌ى گل نسيم نـــــوروز خـــــوش است
در صحن چمــــن روى دل‌افروز خـــــــوش است
از دى که گذشت هرچه گويى خــــوش نيست
خوش باش و ز دى مگو که امروز خــوش است
***

روزي‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابـــــــــر از رخ گلـــــزار همــــي‌شويــــــد گــــرد
بلبـــــــــل بـــــــــــــه زبان پهلوى با گـــــــل زرد
فــــــــرياد همى زند کـــــــه: مي‌بايــد خـــــورد
***

چــــــون لاله به نــــوروز قـــدح گيـــــر به دست
با لاله رخـــــــــى اگـــــر تــــــرا فــــرصت هست
مى نـــــــوش بـــه خـــرمي، که اين چرخ کبـود
ناگــــــاه تــــــــرا چـــو خــــــاک گردانـــــد پست
***

چــــون ابــــر بـــه نـــــوروز رخ لالــــه بشست
برخيـــــــز و به جـــــــام باده کن عــزم درست
کــــاين سبزه کــــــه امروز تماشاگــــه توست
فـــــردا همـــــه از خاک تـــو برخواهــــد رست
***

بوى بهار آمد
فرّخى
بهـــــــار آمد من و هر روز نــــو ‌باغى و نــــو ‌جايى
به گشتن هر زمان عزمي، به بودن هر زمان رايى
قدح پـــــــر باده‌ى رنگين بــــــه دست باده پيمايى
چــو مرغ از گل به گل هر ساعتى ديگر تماشايى
نگـــارى با من و رويى نـــــه رويى بلکــــــه ديبايى
ازين خوشي، ازين کشى ازين در کـــــار زيبـــايى
خــــردمندى که از رايــــم خبــــــر دارد بـــه ايمايى
غــــــزلگويى که مـــرغان را به بانگ آرد بـــه آوايى
من و چنگى و آن دلبـــر که او را نيست همتـــايى

نگـــارا بوستان اکنـــون ندانى کز چـــه‌سان باشد
گشاده آسمان ديدستى اندر شب؟ چنــان باشد
ازين سو نسترن باشد، از آن ســو ارغــوان باشد
بهشتى در ميــان باشد، بهـــارى بر کـــران باشد
درختــــان را همه پوشش، پرنـــد و پرنيــان باشد
هـــواى بوستان همچون هـــواى دوستــان باشد
بيــا در بـوستان چـــونان‌که رسم باستـــان باشد
تو ســـروى و گلى و ســرو و گل در بوستان باشد

ز باغ اى باغبــــان، ما را همى بـــوى بهــار آيد
کليــد باغ، ما را ده، کــه فــــردامان به کـــار آيد
کليــد باغ را فــــــردا هــــزاران خـــواستـــــار آيد
تـو لختى صبر کن، چندانکه قمرى بر چنـــار آيد
چـــو انــــدر باغ تو، بلبل بــــه ديــــدار بهـــار آيد
تـــو را مهمان ناخوانـــــده به روزى صدهــزار آيد
کنون گر گلبنى را پنج و شش گل در شمار آيد
چنان دانى که هـر کس را همى زو بوى يار آيد

نبينى باغ را کـــز گل چگونه خوب و دلبـــر شد
نبينى داغ را کـــز لاله چون زيبا و درخــــور شد
جهان چـون خانه‌ى پر بت شد و نوروز بتگر شد
گــوزن از لالـه انـــدر دشت با بالين و بستر شد
زهــر بيغولــه‌ و باغي، نـــواى مطــــربى بــرشد
دگـــر بايد شدن مـــا را، کنون کـــافاق ديگر شد

همى گفتـــم که کى باشد که خرم روزگار آيد
جهان از ســر جوان گردد، بهــــار غمگسار آيد
بهـــار غمگسار آيـــدکه هـــر کس را به کار آيد
بهـــارى کانــدر او هـــر روز مى را خواستار آيد
ز هـــر بادى که برخيـــزد کنون بوى بهـــــار آيد
کنون مــــا را ز باد بامـــــدادى بــــوى يــــار آيد
چــــو روى کودکـــان ما، درخت گل به بــــار آيد
نگـــار لالــــه‌رخ با ما بـــــه خــــرم روزگـــــار آيد
***

نوروز
سعدى
بــــــرآمـــــد باد صبـــــــح و بـــــوى نـــــوروز
بــــه کـــــام دوستــــــــــان و بخت پيــــــروز
مبـــــارک بادت اين ســــال و همــه ســـال
همــــــــايــــــون بادت اين روز و همــــه روز
چـــــــــو آتش در درخت افکنـــــــــد گلنـــار
دگــــــــر منقــــــل منــــــه، آتش ميفـــــروز
چــو نرگس چشم بخت از خواب برخاست
حســــد گــــو دشمنـــان را ديــــده بـــردوز
بهــــــارى خــــرمست اى گـــــل کجـــــايى
کــــه بينى بلبـــــلان را نالــــــه و ســـــــوز
جهــــان بى ما بسى بـــــودست و باشــد
بــــــرادر جــــــز نکـــــو نامــــــى مينــــــدوز
نکــــــويى کن کـــــه دولت بينــــى از بخت
مبـــــــر فـــــــرمان بــــدگـــــــوى بدآمــــــوز
منــــــه دل بــــر ســـــراى عمــــر، سعــدى
کـــــه بر گنبـــــــد نخــــواهد مانـــد اين گوز
دريغـــــا عيش اگـــــر مــــرگــــش نبـــــودى
دريـــــــغ آهـــــو اگــــــر بگـــــذاشتى يــــوز
 

بهار صوفيان
سعدى
درخت غنچــــه بـــرآورد و بلبـــلان مستنـــــد
جهان جوان شد و ياران به عيش بنشستند
کسان که در رمضان چنگ و نى شکستندى
نسيم گــــل بشنيديد و تــــوبـــه بشکستند
بساط سبزه لگــــدکوب شـــد به پاى نشاط
زبسکــــه عــارف و عامى به رقص برجستند
بـــه در نمـــي‌رود از خانقــــه يکى هشيــــار
کــــه پيش شحنه بگويد که صوفيان مستند

--------------------------------------------------

http://kalam.se/sorodehaye-norozi.html